Тэнгэр бүрхэж, шороо босоод яах ийхийн зуургүй амгалан хөх тэнгэр нүргэлж, усан бороо шаагихад Должингийн айдас хүрчээ. Энэ их бороон дундуур малаа туугаад гэртээ харих хооронд шалба норж, хатгаа тусах ч энүүхэнд болжээ. Гагцхүү аянганд ниргүүлчихгүй юмсан гэж тэр тэвдэж явав. Гэтэл бороон дундаас нэгэн морьтон түүнийг чиглэн ирэхэд Должин ашгүй ханьтай болох нь хэмээн баярласан ч дараахь хоромд дахин түгшжээ. Сумын дунд сургуульд байхдаа хоёр гурвантаа барааг нь харснаас цаашгүй тэр морьтонг хүмүүс янз бүрээр ярих. Зарим нь түүнийг нөгөө ертөнцтэй харилцдаг, өөдөөс нь хялайж харах юм бол тэр дорхноо мажийна гэсэн аймшигтай зүйл ярьцгаах. Эхнэр хүүхэд, орон гэр, мал хуй гэж байхгүй тэрбээр айл айлаар бууж, хонож хорвоог барах ба заримдаа хаачсан нь мэдэгдэхгүй сураг алдарна. Шамбалын орон руу явчихсан байх гэж хүмүүс шивнэлдэх бөгөөд зуу шахсан хөгшдийн ярьснаар бол “Хөх дээлт” хэмээн нэрлэгддэг гандмал хөх дээлнээс салдаггүй энэ өвгөн тэднийг залуу зандан явахад л яг ийм өвгөжөөр байсан юм гэж барин тавим хөөрнө. Хэнийх нь үнэнийг таахын аргагүй.
Гэхдээ Должин эмэг эхдээ итгэнэ. Эрд гараагүй сөөсгөр охин байхад л энэ “Хөх дээлт”- ийг анх үзсэнээ эмээ нь ярьсан агаад “Ороод ирвэл унд хоол өгдөг юм шүү. Идэж базаадаггүй юм аа. Манай өвөө, эмээгийн үед л ийм хүн явсан гэдэг шүү. Үхэшгүй мөнхийн хувилгаан юм гэнэ лээ” хэмээсэн билээ. Хөх дээлтийн нүд нь айхтар ширүүн. Гал цахилгаан гялалзах шиг хурц тул хүмүүс эгц ширтэхээсээ жийрхэнэ. Ийм хүн гэнэт бороон дотроос гарсан мэт хажууд нь ирж дөрөө харшуулахад Должин аймсчээ. Хальтхан харвал Хөх дээлт аман дотроо дүнгэр дангар гэх нь маани тарни унших мэт. Хүнтэй барагтайд дуугардаггүй болохоор Должингийн ангид сурдаг нэг банди “Хэлгүй хөх дээлт” хэмээн хэлснээ долоон хоног хэл нь таглараад сүйд болох дөхсөн билээ. Хувингаар биш шүршүүрээс асгарах мэт цалгиж байсан бороо гэнэтхэн дээрээс нь гоожихоо болиход Должин бүр айжээ. Яалт ч үгүй их усан бороо хоёр морьтныг тойрон асгараад тэдэн дээр ганц дусал ч унахаа больжээ. Нэг мэдэхүйд тэр хотныхоо гадна ирсэн байсан бөгөөд яаж ийм түргэн хүрснээ гайхна. Хөх дээлт газрын гав руу шингэсэн мэт алга болжээ. Замдаа хэнтэй таарсанаа эмээдээ яривал “Еэ, гончигсүм минь! Манай урд хонхорт айхтар аянга буусан шүү. Миний муу бор охин бурханы авралаар мэнд үлдсэн нь тэр ачтаны буян даа, хөх тэнгэр минь. Дандаа залбирч яваарай” гэж залбирч билээ. Тэр өвөл Должин өвдөж сумын эмнэлэгт хэвтээд өөдөлсөнгүй. Аймаг, хотын эмнэлэг бараадъя гэлцэж байтал Хөх дээлт өөрөө хүрээд иржээ. Эмээ нь өвдсөн зээ охиндоо байнга л “Тэр буянтныг дуудан залбирдаг юм шүү. Ач тус нь ирэх ч юм бил үү” гэдэг болохоор Должин санах бүхэндээ залбирна. Төдөлгүй эмч ирж халууныг үзээд гайхшран “Түрүүхэн л жигтэйхэн халуурч байсан чинь одоо зүгээр болчихож” гэсэн байна.
Маргааш өглөө нь Должин эмнэлгээс гарчээ. Арваад хоног халуурч онош нь олдохгүй байсан охин гэнэт эв эрүүл болчихсонд хэн хүнгүй гайхах нь зөв. Гэхдээ Хөх дээлт ирснийг хэн ч хараагүй байсан нь хачирхалтай. Эмээ нь хэлэхдээ “Буурал азаргаа унаад л ирсэн. Тэгээд мордоод явсан даа. Хүмүүс харж л байсан даа” гэсэн боловч хэн ч мэдээгүй нь сонин. Тэгэхэд эмэг эх нь “Миний бор охиныг Бурханы хувилгаан авралдаа багтаасан байна. Охин минь их заяа буянтай бололтой. Манай нутагт ийм нэг буянтан морилсон нь ямар их завшаан бэ” гэж залбиран наминчилж байсныг Должин яах мартах вэ. Хэдэн жилийн дараа Должин нас биед хүрч нутгийнхаа залуугийн өрхийг татаж, галыг нь асаалаа. Эрүүл саруул залуу хүмүүс дорхноо л үр хүүхэд цувруулаад эхэлдэг жамаар Должин жил дараалан хоёр охин төрүүлэв. Тэгтэл Цагаан сарын урьдхан жинхэнэ бууз, банш гээд бөөн ажилд дарагдаж байх үеэр бага охин нь халуурч хүн бүрийг сандаргалаа. Охиноо өвдсөн шөнө Должин цурам хийсэнгүй. Сэтгэл дотроо Хөх дээлтийг дуудан ачлал буян гуйж байлаа. Үеийнх нь нэг бүсгүй хэдхэн өдрийн өмнө нялх хүүхдээ ингэж байгаад алдсаныг санахаар Должингийн гол харлаж, хоол бүү хэл цай ч ууж чадахгүй байжээ. Ангаахай үр нь айхтар халуунтай байсан агаад сум руу хүн явуулсан ч эмчийн унасан машин замд эвдэрсэн үү цөхөртөл хүлээлгэжээ. Шөнө дундаас хойхно Должин хаалга нь онгойж гандмал хөх дээлтэй, намхан хар өвгөн орж ирэхийг харуутаа л уйлж гарчээ. Тэр хэзээ ч тэгж баярлаж үзсэнгүй. Харин сэхээ орох үед л “Одоо айлтгүй, зуу наслах охин байна” гэж Хөх дээлт нарийхан шингэн дуугаар хэлжээ. Должинг цай, идээ болох гээд өндийх үест өвгөний бараа ч алга. Охиных нь магнай дээр зуухны хөө түрхсэн бололтой агаад хүүхэд нь амгалан нойрсох нь халуурахаа нэгэнт больжээ. Должин тэрхүү охины духан дахь хөөнд хурууныхаа өндгийг хүргэвэл хөө биш агаад гарт нь шууд шингэх нь лав нэгэн төрөл тос бололтой. Гэхдээ хачин эрхэм үнэр ханхалж байв. Хөх дээлт ахин үзэгдээгүй уджээ. Шамбалын орондоо буцсан уу, ямар боловч эгэлгүй хувилгаан гэдэгт Должин үргэлж итгэдэг билээ.
Гэхдээ Должин эмэг эхдээ итгэнэ. Эрд гараагүй сөөсгөр охин байхад л энэ “Хөх дээлт”- ийг анх үзсэнээ эмээ нь ярьсан агаад “Ороод ирвэл унд хоол өгдөг юм шүү. Идэж базаадаггүй юм аа. Манай өвөө, эмээгийн үед л ийм хүн явсан гэдэг шүү. Үхэшгүй мөнхийн хувилгаан юм гэнэ лээ” хэмээсэн билээ. Хөх дээлтийн нүд нь айхтар ширүүн. Гал цахилгаан гялалзах шиг хурц тул хүмүүс эгц ширтэхээсээ жийрхэнэ. Ийм хүн гэнэт бороон дотроос гарсан мэт хажууд нь ирж дөрөө харшуулахад Должин аймсчээ. Хальтхан харвал Хөх дээлт аман дотроо дүнгэр дангар гэх нь маани тарни унших мэт. Хүнтэй барагтайд дуугардаггүй болохоор Должингийн ангид сурдаг нэг банди “Хэлгүй хөх дээлт” хэмээн хэлснээ долоон хоног хэл нь таглараад сүйд болох дөхсөн билээ. Хувингаар биш шүршүүрээс асгарах мэт цалгиж байсан бороо гэнэтхэн дээрээс нь гоожихоо болиход Должин бүр айжээ. Яалт ч үгүй их усан бороо хоёр морьтныг тойрон асгараад тэдэн дээр ганц дусал ч унахаа больжээ. Нэг мэдэхүйд тэр хотныхоо гадна ирсэн байсан бөгөөд яаж ийм түргэн хүрснээ гайхна. Хөх дээлт газрын гав руу шингэсэн мэт алга болжээ. Замдаа хэнтэй таарсанаа эмээдээ яривал “Еэ, гончигсүм минь! Манай урд хонхорт айхтар аянга буусан шүү. Миний муу бор охин бурханы авралаар мэнд үлдсэн нь тэр ачтаны буян даа, хөх тэнгэр минь. Дандаа залбирч яваарай” гэж залбирч билээ. Тэр өвөл Должин өвдөж сумын эмнэлэгт хэвтээд өөдөлсөнгүй. Аймаг, хотын эмнэлэг бараадъя гэлцэж байтал Хөх дээлт өөрөө хүрээд иржээ. Эмээ нь өвдсөн зээ охиндоо байнга л “Тэр буянтныг дуудан залбирдаг юм шүү. Ач тус нь ирэх ч юм бил үү” гэдэг болохоор Должин санах бүхэндээ залбирна. Төдөлгүй эмч ирж халууныг үзээд гайхшран “Түрүүхэн л жигтэйхэн халуурч байсан чинь одоо зүгээр болчихож” гэсэн байна.
Маргааш өглөө нь Должин эмнэлгээс гарчээ. Арваад хоног халуурч онош нь олдохгүй байсан охин гэнэт эв эрүүл болчихсонд хэн хүнгүй гайхах нь зөв. Гэхдээ Хөх дээлт ирснийг хэн ч хараагүй байсан нь хачирхалтай. Эмээ нь хэлэхдээ “Буурал азаргаа унаад л ирсэн. Тэгээд мордоод явсан даа. Хүмүүс харж л байсан даа” гэсэн боловч хэн ч мэдээгүй нь сонин. Тэгэхэд эмэг эх нь “Миний бор охиныг Бурханы хувилгаан авралдаа багтаасан байна. Охин минь их заяа буянтай бололтой. Манай нутагт ийм нэг буянтан морилсон нь ямар их завшаан бэ” гэж залбиран наминчилж байсныг Должин яах мартах вэ. Хэдэн жилийн дараа Должин нас биед хүрч нутгийнхаа залуугийн өрхийг татаж, галыг нь асаалаа. Эрүүл саруул залуу хүмүүс дорхноо л үр хүүхэд цувруулаад эхэлдэг жамаар Должин жил дараалан хоёр охин төрүүлэв. Тэгтэл Цагаан сарын урьдхан жинхэнэ бууз, банш гээд бөөн ажилд дарагдаж байх үеэр бага охин нь халуурч хүн бүрийг сандаргалаа. Охиноо өвдсөн шөнө Должин цурам хийсэнгүй. Сэтгэл дотроо Хөх дээлтийг дуудан ачлал буян гуйж байлаа. Үеийнх нь нэг бүсгүй хэдхэн өдрийн өмнө нялх хүүхдээ ингэж байгаад алдсаныг санахаар Должингийн гол харлаж, хоол бүү хэл цай ч ууж чадахгүй байжээ. Ангаахай үр нь айхтар халуунтай байсан агаад сум руу хүн явуулсан ч эмчийн унасан машин замд эвдэрсэн үү цөхөртөл хүлээлгэжээ. Шөнө дундаас хойхно Должин хаалга нь онгойж гандмал хөх дээлтэй, намхан хар өвгөн орж ирэхийг харуутаа л уйлж гарчээ. Тэр хэзээ ч тэгж баярлаж үзсэнгүй. Харин сэхээ орох үед л “Одоо айлтгүй, зуу наслах охин байна” гэж Хөх дээлт нарийхан шингэн дуугаар хэлжээ. Должинг цай, идээ болох гээд өндийх үест өвгөний бараа ч алга. Охиных нь магнай дээр зуухны хөө түрхсэн бололтой агаад хүүхэд нь амгалан нойрсох нь халуурахаа нэгэнт больжээ. Должин тэрхүү охины духан дахь хөөнд хурууныхаа өндгийг хүргэвэл хөө биш агаад гарт нь шууд шингэх нь лав нэгэн төрөл тос бололтой. Гэхдээ хачин эрхэм үнэр ханхалж байв. Хөх дээлт ахин үзэгдээгүй уджээ. Шамбалын орондоо буцсан уу, ямар боловч эгэлгүй хувилгаан гэдэгт Должин үргэлж итгэдэг билээ.
No comments:
Post a Comment